Logo

UNHA VIDA EN PROL DA LOITA

Letras dirixidas á infancia e que tocan TEMÁTICA VARIA, cunha constante alusión ó mundo dos animais e demais elementos da natureza, ademais do rural (como querendo que os nenos non se desliguen nunca da Galicia máis pura). Coa constante alusión a estes temas, Suso Vaamonde pretendía, ademais, popularizar o léxico galego entre o público infantil:

* *

AUTOR: Álvarez Blázquez, Emilio ___________________________________________________________________________________

" Comentario: Como neste caso, vaise recorrer en moitas ocasións a apeiros agrícolas e, en xeral, do rural:

 

CARRO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)

Que levas, carro valeiro
que levas pola costiña.
Levo a mañanciña toda
con un galo loiro enriba.

Que levas, carro valeiro,
que levas pola costiña.
Levo o serán como un merlo
asubía que asubía.

Que levas, carro do tempo,
costa abaixo, costa arriba.
Levo semente de estrelas
pra sementeira dos dias.

CAMIÑO BRANCO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Caminiño branco
que cruza- lo val,
por qué vas tan ledo
por antre a mañán.

Veño do muiño
e vou velo mar.

Caminiño branco
que cruza- lo val,
por qué vas tan triste
por antre a serán.

Veño do muiño
e non vin o mar.

* *


AUTOR: Cela, Camilo José _________________________________________________________________________________________

" Comentario: Un canto ós bechos da natureza:

 

ROMAXE DA HISTORIA NATURAL
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)

Donicela, donicela,
vincallo do verde val.
Vésporas e zamezugas
e vagalumes do ar.

Urso xurdio e tolo volpe,
rousiñol do pampo uzal.
Xílgaro que paseniño
estouras no piñeiral.

Sura esgolada do vento,
zamburiña, prata rá.
Lombriga do teu sartego,
louro e lanzal lubicán.

Hedra da eirexa lourida,
naranxas do naranxal.
¡Ai, a miña zooloxía,
miña Historia Natural!

* *



AUTOR: Crecente Vega, Xosé María __________________________________________________________________________________

" Comentario: O vento coma compañeiro que axuda a fuxir, nun poema que, se ben está adaptado ó público infantil, deixa entrever o desexo de liberdade de quen non é libre e se atopa oprimido:

CANTAR DO VENTO LIXEIRO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Ventiño, vento lixeiro
fresquiño e arrolador
cantas cousas che dixera
sinón foras falador.

Ventiño das azas longas
sempre a voar e voar
cantas cousas che dixera
si nas foras a contar.

Ventiño das azas longas
sempre a batir e batir
ventiño si me levaras
a donde quixera ir.

* *


AUTOR: Cuña Novas, Manuel _______________________________________________________________________________________

" Comentario: Tal e como pasa no seguinte poema, os oficios tradicionais teñen cabida nun gran número de letras, cantadas por Suso Vaamonde, de temática infantil:

SORRISO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Mapoulada, mapoula do rio
que mapoula é.

Quen alcende as escumas do frío
muiñeira é.

Quen marmura na lingoa do rio
lavandeira é.

Quen pendura seu soño dun fío
tecedeira é.

Mapoulada mapoula do rio
miña noiva é.

* *


AUTOR: Ferreiro, Celso Emilio _____________________________________________________________________________________

CANTIGA PRA DURMIR UN NENO
(Discos: Limiar/ Celso E. Ferreiro
na voz de Suso Vaamonde)


Celanova ten un vento,
Celanova un vento ten,
un vento peliriñante,
un vento que vai e ven.

Un vento que máis que vento
é un teimoso roncón
fungando polos tellados
con grave e tristeiro son.

Iste vento vagamundo,
vai coa lúa, ven co sol,
vai cos mozos, ven cos vellos,
vai coa neve, ven coa frol.

Vai coas nubes viaxeiras
por camiños de romaxe.
Ven co pandeiro da chuvia
repenicando a paisaxe.

De día ven cos paxaros
i anada a brincar polas hortas.
De noite ven cos morcegos
i anda a petar polas portas.

Meu neno, non teñas medo,
que iste vento é meu amigo,
i anque rosma polas rúas
non te levará consigo.

Vento que vas á ventura,
¿non ollas cómo che aceno?
Vaite deiquí paseniño
deixa dormir ó meu neno.

¿Onde se marchóu meu pai
o ventiño reiseñol,
ventiño de doce gaita,
ónde se foi co seu fol?

O vento atópase canso
do seu constante bulir.
Deitóuse nos piñeirales,
coma nun berce, a dormir.

I o vento que rebulía,
Celanova xa o non ten.
O meu neno está durmido
i o vento durmíu tamén.

* *


AUTOR: Graña, Bernardino ________________________________________________________________________________________

PRAIA EN CALMA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Unha ola
mol e fonda
forte e donda
como o mar.

Unha leda
roda de auga
como seda
no areal.

Gota a gota
pola area
loce e bela
co pai sol.

E na noite
loce estrana
coa nai lúa
no luar.

Coa marea
pula e zoa
trae á terra
brisa e sal.

Mais na beira
hai unha fada
que pon calma
ó ben calar.

" Comentario: Os peixes en galego, unha boa maneira de que os nenos se familiaricen con este léxico tan descoñecido:



CANCIÓN PARA IR Ó MAR DE PESCA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Para que estean gordos todolos
nenos
e polo Agosto haxa mais festa
imos buscare xunto das illas
unha corbina, unha faneca,
un abadexo, unha morea.

Para que en Galicia cheiren as
fábricas
de salazón e mais de conserva,
imos ó mar con arpón ou liña
a pescar rincha, congros e alcriques
moita pescada, unha balea.

Para que as mulleres berren na praza
e haxa arruido polas tabernas,
traerei con nasa, con rede ou fisga
luras e polbos, muxos e necoras,
meros e sargos, sollas e vieiras.

Hei de pescare con xeito ou baca,
cun bou ou cunha probe gamela,
hei de pescare con xeito ou baca,
unha centola, xouba e sardiña,
un rodaballo, unha doncella.

Imos ó axexo, imos ó escuro
con ardentia, ou lúa chea
e aseñaremos por estas rias,
o lombrigante, bonito duro,
moitos xurelos, a palometa,
un ollomol, unha zapata,
un peixe-sapo, un fura-areas,
a rabaliza, a maragota, o pinto,
a raia,
e toda a pesca.

* *


AUTOR: Manuel María ____________________________________________________________________________________________

" Comentario: Volvemos ós apeiros do campo, condenados ó esquecemento nunha Galicia cada vez máis urbanizada, algo que tanto autor coma cantautor pretenden evitar:


A FOUCE
(Disco: Os soños na gaiola)


A fouce brila e rebrila
cando está ben afiada.
A súa brancura escentila
como si fora de prata.

Corta silvas, corta herbas
sega o trigo i o centeio.
¡A súa feitura recorda
a lúa que está co ceio!

- ¡Neno: ¡non toques a fouce!
¡Non toques súa folla fría!
- ¡Non toques a fouce, neno,
que a fouce te cortaría...!

 

O MUÍÑO
(Disco: Os soños na gaiola)


O muíño roula, roula.
O muíño é roulador:
¡Volta as augas do regato
en marmurio cantador!

O muíño, roula roula
e non deixa de roular
¡E coas augas do regato
o rodicio fai cantar!

O muíño é cantador.
O muíño é cantareiro:
¡volta notas musicais
as ondiñas do regueiro!

O muíño moe e moe;
nunca deixa de moer:
¡que as ondiñas do regato
con cancións o fan mover!


" Comentario: A vella función das campás do pobo coma reloxo, mais tamén avisando ó pobo de diversos acontecementos: guerras, defuncións,...

CAMPÁS
(Disco: Os soños na gaiola)


Ergue, meu meniño;
ergue, lacazán;
que as campás xa tocan
con ledo din- dan.

-¡Ledas campaíñas
xa tocando están
que chegou a ialba
chamando á mañán!

-¡Tocan as campás
i andan a falar
cousas moi fermosas
por todo o lugar!

-¡Falan as campás
con voz de metal:
o seu canto voa
dende o monte ó val!

-¡Érguete, meu neno,
porque o campaneiro
deixa de tocar
si eres perguiceiro.

-As ledas campás
xa non tocarán,
¡si eres perguiceiro,
si eres nugallán!


" Comentario: Un elemento propio das verbenas populares:


O FOGUETE
(Disco: Os soños na gaiola)


O foguete sube ó ceio
como un raio.
Perde forza e cai ó chao
nun desmaio.

¡O foguete chega as nubes!
¡Que bravura!
¡Que de estalos! ¡Que bruído!
¡Pouco dura!

Mais a cana do foguete
cai de prano.
¡Que aguillada de xoguete!
¡Que galano!


" Comentario: Nos tres poemas que seguen aparecen reflectidos os oficios tradicionais de Galicia:

O SOÑADOR
(Disco: Os soños na gaiola)


Quixera ser muiñeiro
pra me enfoular de fariña
¡Levaría branca a pucha,
non cobraría a maquía!

Eu quixera ser ferreiro
pra forxar o ferro roxo.
¡Con un martelo na mao
petaría ó meu antoxo!

Quixera ser mariñeiro,
mariñeiro e pescador:
¡Tería un barco veleiro
i unha dorna con motor!

Quixera ser fogueteiro
e, nas festas patronais,
¡tirar foguetes, foguetes
de estalos fenomenais...!

E si eu fora canteiro
faría un pazo sin igual:
¡o pombal había de ser
o salón mais principal!

¡Mais son un probe gaiteiro,
mais son un gaiteiro probe!
¡Quéimame o sol no agosto,
móllame a choiva, si chove!

Un probe gaiteiro eu son,
pequeniño e soñador.
¡Teño por mestre de música
o melro máis silbador!

 

O AFIADOR
(Disco: Os soños na gaiola)


Anda un afiador na aldea:
¡o seu silbato sentín!
Anda o afiador na aldea
¡aínda que eu non o vín!

Seu chifre de sete notas
é solermiño e levián:
¡ten a limpeza da aurora,
tristura ten de serán!

Anda o afiador na aldea
seu oficio a pregoar,
¡con sete notas no chifre
i a súa roda de afiar!

Afía brosas e fouces
coitelos...¡o que lle salla!
¡Eu quero, nai, que me afíe
as tesouras y a navalla!

¡Quero ollar ó afiador
darlle a roda co pe dereito,
como a roda ceiba chispas,
sementa raios a eito...!

¡O afiador co seu chifre
encheme de señardá...!
¿De onde ven o afiador?
O afiador, ¿a onde irá?

 

PASTOR
(Disco: Os soños na gaiola)


Eu vou ó monte co gando
dun canciño acompañado.
Nos meus días de pastor
¡que cousas teño soñado!

Teño soñado que as nubes
son un fato ou un rebaño.
¡Os seus verlos branqueciños
semellan a lá dun año...!

¡Soñei que os cornos da lúa
os cornos dun xato son!
¡Que son os cornos dun xato
que son os dun boi marón!

¡Soñei que a auga do río
e un touro desmandado;
un touro que, pola forza,
nunca será domeñado...!

Soñei que podía xunguir
ó meu carro de xoguete
un par de gatos que teño
moi bravos, case monteses.

¡Moi lonxe, nos soños, fun!
Cando dos soños volvín:
¡o canciño compañeiro
xa estaba feito un mastín!


" Comentario: As festas e tradicións populares son fonte de reivindicación para que non se perdan:



O LUME NOVO
(Disco: Os soños na gaiola)


Oxe é o lume novo,
noite de San Xohán
¡As ledas fogueiras
acesas están!

¡Que gusto, rapaces,
saltar as fogueiras,
dar brincos, rebrincos
e pinchacarneiras!

¡Que gusto, rapaces,
correr e saltar,
dar brincos, e pulos,
volver a brincar!

¡Que gusto, que ben
saltar as fogueiras
coas chamas subindo,
medrando lixeiras!

A mañá, o borrallo
terase apagado...
¡E sobre el despacio,
pasará o gado...!

¡Pasará o gado
tripando o borrallo
pra que non o pille
o mal do meigallo!


" Comentario: Tamén hai lugar, no repertorio do cantautor, para a reivindicación do xoguete e o xogo tradicional, tal e como pasa nos catro poemas seguintes (fixémonos que, no primeiro se resalta o amor por un único xoguete dun neno pobre, fronte a abundancia de hoxe que fai que, os rapaces, non aprecien ningún):



A BONECA
(Disco: Os soños na gaiola)


A neniña está cosendo
un fermoso delantal.
¡Dá puntadas e puntadas
nun farrapo de percal!

A neniña está cosendo
a neniña está bordando:
¡en cada puntada súa
un soño vai apreixando!

A boneca é unha espiga
de maís, con pelo loiro.
¡A boneca hai que vesti- la
que non pode andar en coiro!

A neniña é moi probiña.
¡Coso, cose no retal:
a boneca hai que poñerlle
un fermoso delantal...!

¡A boneca é moi fermosa,
mais fermosas nona hai!
¡A boneca fai de filla
i a neniña fai de nai...!

 

O MEU BARCO
(Disco: Os soños na gaiola)


Teño un barco de xoguete
e nel me quero embarcar.
Polos mares dos meus soños
¡quen me verá navegar!

Navegarei por mil ríos,
sete mares hei cruzar.
¡No meu barco de xoguete
cansarei de viaxar...!

¡No meu barco de xoguete,
mariñeiro e capitán...!
¡Non teño medo ó trebón
nin me asusta o furacán!

¡O meu barco de xoguete!
¡O meu barco moito val:
verei terras, verei illas,
verei mares de coral...!

¡Andiven tódolos mares!
¡Xa cansei de navegar
co meu barco de xoguete
sin salir do meu fogar!


O CHIFRE
(Disco: Os soños na gaiola)


Eu teño un chifre chifreiro.
Eu teño un chifre chifrón,
tan silbador i algareiro
que a todos chama a atención.

Eu teño un chifre chifreiro
que mo mercaron na feira.
¡O seu silbo, silbador
resoa na aldea enteira...!

Eu dou ordes co meu chifre,
ando a ordear con silbatos:
-¡Que frolezan as roseiras,
que chíen ben os paxaros...!

-¡Que maduren as cerdeiras,
as figueiras i os mazairos!
¡E que veñan ben cargados
de xoguetes os Reis Magos...!

-¡Teño un chifre de verdá!
¡Teño un chifre verdadeiro!
¡Non quero chifres de palla
nin de casca de salgueiro...!

 

A RODA- RODA
(Disco: Os soños na gaiola)


Están en corro as neniñas
formando unha roda- roda.
E cantan esta canción
que nunca pasa de moda:

-Polo fondo do mar,
matarilerile;
polo fondo do mar,
matarilerilerón
vai voando unha sardiña
cunhas alas de latón.

Están no corro as neniñas,
roda que te rodarás.
¡Están no corro as neniñas
cantando ó mesmo compás!

-Polo fondo do mar,
matarilerilerón
vai voando unha sardiña
e nadando un avión.

A tarde xa vai caendo.
As nenas xa se cansaron.
¡As súas voces algareiras
como os paxaros voaron!



" Comentario: Os astros e demais fenómenos da natureza acostuman abraiar os cativos, por iso tamén teñen cabida no repertorio:

O SOL
(Disco: Os soños na gaiola)


O sol chámase Lourenzo
i é un señor moi finchado
que está no outo do ceio
todo o día relumbrando.

Vai vestido de marelo,
leva chaleque encarnado.
Moi seguro de si mesmo
o seu calor nos vai dando.

O sol chámase Lourenzo
i é un señor moi señalado.
¡Si non fora polo sol
estaría o mundo xeado!

Soio o sol manda no ceio,
moi solemne, moi barbado.
¡As súas barbas son os raios
con que nos vai alumando!


A ESTRELA SIN NOME
(Disco: Os soños na gaiola)


Eu sei dunha estrela
perdida nos ceios,
irmá dos meus soños
e dos meus anceios.

A estrela rebrila
cando miro pra ela
cos ollos abertos
i ollada sinxela.

Eu sei que esa estrela
perdida na noite
si cecais lle falo,
cecais ela escoite...

Eu sei dunha estrela
cal outra non vin:
¡si eu ollo pra ela,
ela olla pra min...!

¡Eu sei dunha estrela!
¡Coa estrela eu soñei:
si ten nome ou non
é o que eu non sei!

 

A LÚA
(Disco: Os soños na gaiola)


A señora Lúa
inda está solteira.
¡A señora Lúa,
a Lúa lueira!

A Lúa lueira,
a señora Lúa:
¡ten gana de troula
e quer ir de rúa!

¡E quer ir de rúa,
de troula ir quería
que sinte morriña
e melancolía!

A señora Lúa
a Lúa rueira
como anda de noite
sempre está tristeira.

Sempre con tristura
e melancolía
que anda pola noite
e dorme de día.

Que a señora Lúa
co sol quer casar.
¡E andao buscando
sin pode- lo hachar!

A señora Lúa,
a Lúa tristeira:
¡Si non da co sol
quedará solteira!

 

O ARCO DA VELLA
(Disco: Os soños na gaiola)


O Arco da Vella no ceio é subido
co seu colorín co seu colorido.

O Arco da Vella cos sete colores
que teñen no ceo beleza de frores.

O Arco da Vella no ceio é achatado
co seu colorín co seu colorado.

O Arco da Vella é un arco trunfal
con sete guerreiros que a ninguén fan mal.

O Arco da Vella de luz feito é
resulta un milagre que siga de pé.


" Comentario: De novo dous elementos da natureza que nestas letras simbolizan a liberdade:

O RÍO
(Disco: Os soños na gaiola)


O río pasa correndo,
non se para con ninguén.
O río canta pras cousas
e canta pra min tamén.

¡O río canta pras albres
paxareiras da ribeira!
¡O río canta pros prados
e pras nubes viaxeiras!

A todos di o seu cantar
con escuro e craro son.
¡A todos di o seu cantar
anque llo escoiten ou non!

Non lle preguntes ó río
a onde vai, de onde ven.
¡O río pasa correndo!
¡O río non se entretén!
O río pasa correndo,
nunca deixa de pasar.
¡Vai decindo a súa canción
e non se pode parar!

 

O VENTO
(Disco: Os soños na gaiola)


O vento i o seu alento
é cousa que non se ve.
¡O vento ten un misterio!
¡O vento un misterio é!

As veces é un marmurio,
un sopro maino da brisa,
solermiño, arrolador,
semellante a unha sorrisa.

As veces o vento zoa,
terribel, ameazante:
¡leva lousados e albres
coa súa forza de xigante!

O vento tolo, na noite
corre, brúa, berra, brama:
¡eu a escoitalo medoso
acochadiño na cama!

O vento pasa bruante
con forza de xigantón.
¡Eu sinto por el respeto
e sempre lle chamo don!


" Comentario: Como xa comentabamos, a temática animal é abundante, feito que queda demostrado nos seguintes poemas. Vexamos cómo cada animal simboliza un sentimento: pita- protección; año- amizade e debilidade; lobo- perigo e ameaza; grilo- alegría e fraxilidade. Mais non cabe deixar pasar diversa simboloxía, coma pode ser no caso de "A Pita Choca", a continuación, na que tamén se pode ver a galiña coma o patrón que todo promete e ó que a sociedade segue porque ten medo ás ameazas que este inventa:


A PITA CHOCA
(Disco: Os soños na gaiola)


A señora Pita
leva a súa rolada
como unha señora
moi señoreada.

-Pío, pío, pío...
Cada pío un choro.
¡Os pitiños pían
en piante coro!

Moi señoreada
-i a roupa mendada-
vai a Pita Choca
levando a niñada.

-Pío, pío, pío...
¡Con piar inquedo
pían os pitiños
porque teñen medo!

Baixo da galiña
os pitos nun fato
todos en rolada
¡que ven o miñato!

-Non hai pío, pío.
¡Non hai pío pon!
¡Na ampritú do ceio
voa o miñatón!

 

MEU AÑO
(Disco: Os soños na gaiola)


Teño un año branco
como outro non hai.
¡Teño un año branco
que quedou sin nai!

Ven comigo ó prado
i ó monte tamén.
A onde quer que eu vaia
el comigo ven...

Sempre ven comigo
sin min non se afai.
¡Eu son seu Amigo...
que quedou sin nai!

El comigo brinca
i eu xogo con el.
¡Meu añiño branco,
meu amigo fiel!

El comigo xoga:
¡moi mansiño é!
E sei o que fala
cando dice: ¡meée...!


O LOBO
(Disco: Os soños na gaiola)


Ven o señor Lobo
-¡que medo, neniño!-
polo monte abaixo
¡i asusta ó camiño!

Trai lume nos ollos;
nos dentes, coitelos
tan ben afiados
¡que dá medo velos!

¡Que dá medo velos;
arrepío ollalos...!
¡Ven o señor Lobo
con instintos malos!

Anda paseniño
con pasos calados.
Años e ovellas:
¿estarán gardados?

Ven o señor Lobo
con paso seguro:
¡a luz dos seus ollos
fura no escuro!

Escóitase ó lonxe
perdido entre matos,
na soidá do monte,
oular de lobatos.

Chega o señor Lobo.
A súa ollada fría:
¡pon os pelos dreitos,
o sangue arrepía...!

O sangue arrepía,
o corazón xea:
¡está o señor Lobo
venteando a aldea!

 

O GRILO
(Disco: Os soños na gaiola)


O grilo canta no lar,
tamén canta na campía.
¡Canta co sol queimador,
nas horas do meridía!

¡O grilo tan pequeniño
coas azas tan delicadas,
co seu traxe de cor moura
i as súas anteas delgadas!

Teño un grilo ceboleiro
que soio come leituga
e, pra cantar e cantar,
¡si viras como madruga!

O meu grilo cantador
é mellor que o que tes ti,
¡cando o teu da dito: "cri..."
o meu xa dixo: "cricrí..."


" Comentario: Os tres poemas seguintes representan as letras máis coñecidas e cantadas por Suso Vaamonde, quen incluso chegou a mesturalas nunha soa canción:

CARACOL
(Discos: Os soños na gaiola/ Rapazas,
rapaces e rapazadas/ Lembranzas)


Caracol, col, col
caracol, caracoleiro
¡pos os teus cornos ó sol
xa que eres tan frioleiro!

O lombo levas a casa,
caracol, caracoleiro:
¡e deixas cintas de seda
engalanando ó carreiro!

Caracol, col, col:
caracol, caracolón:
¡pon ós teus cornos ó sol
o sol os teus cornos pon!

 

O MEU BURRIÑO
(Discos: Os soños na gaiola/ Rapazas, rapaces e rapazadas/ Lembranzas)


Arre, ¡corre,
meu burro trotón,
meu burriño manso,
meu burriño bon!

- ¡Corre meu burriño;
non gallopes, voa!
¡A ver si lle ganas
o vento que zoa!

- ¡Arre meu burriño!
non seas perguiceiro!
¡A ver si lle ganas
o vento lixeiro...!

- ¡Corre meu burriño,
nos cascos pon ás!
¡Si queres, ó vento
deixarás atrás...!

- ¡Arre, meu burriño!
¡Corre mais deprisa!
¡Que si perde o vento
xa verás que risa...!

" Comentario: Nesta triloxía destaca a seguinte letra, coreada con xenreira polo sector máis nacionalista da sociedade, que conseguiu encher este canto dunha simboloxía tal que traspasou o puramente infantil. Quizás detrás deste alegre animaliño se agache unha figura ameazante á que facer fronte, unha metáfora do personaxe típico galego que, con dúas caras, pretende comprar e intimidar o pobo, (ver versos 15, 16, 23 e 24, principalmente):

O CUCO
(Discos: Nin rosmar un laído/ Rapazas, rapaces e rapazadas/ Lembranzas)


O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.

Oise pola carballeira
ó vello cuco souril
ó nacer a primaveira
antre o Marzo i o Abril.

O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.

¡O vello cuco cucou
e moito máis cucará!
¡O cuco non me capou
e nunca me capará!

O cuco, cuco, cuqueiro
o cuco, cuco, cucón.
Madrugón e cantareiro
cantareiro e madrugón.

Polas mañás ben cediño
o cuco canta: cu- cu.
¡Como o teño por veciño
eu trato o cuco de tu!


" Comentario: unha descripción da nosa terra adaptada ós máis pequenos:

GALICIA
(Discos: Os soños na gaiola/Lembranzas)


Galicia docemente
está ollando ó mar:
¡ten vales e montañas
e terras pra labrar!

Ten portos, mariñeiros
cidades e labregos
¡cargados de traballos
cargados de trafegos!

Galicia é unha nai
velliña, soñadora:
¡na voz da gaita rise,
na voz da gaita chora!

Galicia é o que vemos:
a terra o mar, o vento...
¡Pro hai outra Galicia
que vai no sentimento!

Galicia somos nós:
a xente e mais a fala.
¡Si buscas a Galicia
en ti tes que atopa- la!

* *


AUTOR: Neira Vilas, Xosé __________________________________________________________________________________________

" Comentario: A unión por natureza e o compañeirismo de irmáns énos amosado a través do mundo animal (resáltese a mensaxe nacionalista na terceira estrofa, ademais da bandeira galega no verso número cinco):

TRES BOLBORETAS
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Na volta do regueiro,
sobre unhas fentas,
revoan que da xenio
tres bolboretas.

Unha branca, unha azul
e outra amarela,
compañeiras e amigas
son todas elas.

Pois que esas cores deullas
a Natureza
é natural que vivan
sen diferencias.

Sen xenreiras nin penchas
e sen fachenda
comparten os peniscos
das verdes fentas.


" Comentario: O seguinte poema demostra, mediante o mito da formiga, cómo o traballo constante e en equipo dá os seus froitos, tal e como se destacaba nas letras de temática reivindicativa:

FORMIGAS
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Unha formiga leva
outra formiga trai.
Todas xuntas carrexan e carrexan.
Tralarai.

O monte ponse oscuro
cando a noitiña cai,
pero sigue a medrar o formigueiro.
Tralarai.

Están ledas por teren,
tras de tanto fai fai,
unha casa de seu feita por todas.
Tralarai.


CABALIÑO NOVO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Cabaliño novo,
cabalo pedrés,
que gallopas ledo
polo terraplén,
acouga un instante,
deixa de correr,
ven a miña veira
que te quero ver.
Que toleirón eres
cabalo pedrés.
Ven cabalo amigo,
trouleante, ven;
quero darche sopas
de broa con mel,
e arreos do trinque
sabor ti poñer
pra que certos poldros
toleen de vez.
Que toleirón eres
cabalo pedrés.
Axóuxeres brancos,
manta de ouropel,
atafal de seda
e o petral dun rei.
Hale! ven acouga,
lostreguiño inxel
aténdeme un chisco,
deixa de correr.
Que toleirón eres
cabalo pedrés.


" Comentario: A traxectoria dun grilo engaiolado serve para denunciar o dereito á liberdade:

HISTORIA DUN GRILO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Cantaba o grilo no monte
o seu ledo cri, cri, cri,
entre herbiñas e ramallos
moi feliz.

Dempois foi pra unha lareira
perto do lume souril,
e de novo o seu grileo
fixo ouvir.

Pero un rapaz encerrouno
nunha gaioliña gris
e acabouse a cantaruxa
do cri, cri.

Mais o grilo tanto fixo
que un día logrou saír,
e outra vez anda no leiro
cantarín.


" Comentario: Baixo o pretexto do río libre e dunha nena, os dous poemas a seguir describen a paisaxe galega:

O RÍO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Fuxe o río, polo río
caladiño, sin dar pío.

Leva follas de ameneiro
que esparexe no areeiro.

Fuxe o río, polo río,
caladiño, sin dar pío.

Escalos, troitas e anguías
relocen nas augas frías.

Fuxe o río, polo río,
caladiño, sin dar pío.

Nas ponlas dos arboriños
chían melros i estorniños.

Fuxe o río, polo río,
caladiño, sin dar pío.

Sin présa, coa agua a fío,
marcha día e noite o río.

Fuxe o río polo río,
caladiño, sin dar pío.

 

VAI A MENIÑA
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Pola veira do río
vai a meniña,
ollando sobre a agua
a súa cariña.
Leva un cesto pequecho
de moitos freques
pra coller margaridas
e chuchameles.

Pola veira do río
vai a meniña,
ollando sobre a agua
a súa cariña.
Unha ran brincadeira
chouta na herba
e batuxa a ranfiña
diante da nena.

Pola veira do río
vai a meniña
ollando sobre a agua
a súa cariña.
Mentras o río longo
ruxe e cavila,
leda coma un parrulo
vai a meniña.

 

O VENTO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


O vento unha noite
botouse a zoar
con tódolos folgos
que puido xuntar.

Bufaba teimoso
ó longo do val,
na cima dos cotos
e no piñeiral.

Nas tellas, no alpendre,
na porta e no lar,
testán sen acougo
veña de fungar.

Pero tras da noite
chegou a mañán,
e o vento rínchante
deixou de bruar.


" Comentario: A relación de amizade entre o neno e a natureza, non de posesión, coa mensaxe de que é mester coidala:

SUBIOTE
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Subiote,
meu chifrote
de ameneiro,
cantareiro,
paxariño
querendón.
Subiote,
meu chifrote
sempre amigo,
vas conmigo
espallando
unha canción.
Subiote,
meu chifrote
na camposa
todo amosa
o grileo
do teu son.
Subiote,
meu chifrote
recendente,
pau ridente,
birimbao
do corazón.

 

O PIÑEIRO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Había un piñeiro
na cima do coto;
un piñeiro vello
que sempre era mozo.
Dende pequerrecho
foi bon amigolo
do sol e da chuvia
do monte, de todos...
Sobor del chiaban
paxariños tolos,
e os nenos rubianno
gatuñando fonchos.
No pasado inverno
o vento arrincouno
e quedou deitado
derriba dos toxos.
Foiche murchecendo
pouqueniño a pouco,
ate ser apenas
un probe cachopo.
Dempois, cunha serra
fendérono todo
co mentes de darlle
un trafego novo.
Coas táboas fixeron
sete lavadoiros,
un berce moi chusco
e a porta dun forno.
Tal foi o destino
xeneroso e longo
do vello piñeiro
da cima do coto.


FERREIRO
(Disco: Cantarolas para xente miúda)

Boura o ferreiro na zafra,
boura no ferro,
i escintilan as muxicas
tras do martelo.

Bufa o barquín bufandeiro,
bufa e rebule,
as ferraxes amolecen
co arder do lume.

Trafego ledo na forxa,
trafego vello.
Serei ferreiro algún día
pra bater ferro.


" Comentario: De novo a historia do neno pobre que non ten cartos para xoguetes e recorre á imaxinación facendo dunha póla un veloz cabalo. Reivindicación da falta de imaxinación dos nenos de hoxe ó darlles todo feito:

XOGUETE
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


O neno probe cabalga
nunha ponla de carballo.

Arre, cabalo rabisco,
gallopa e rincha voando.

Así vai de veira en veira
suarento, ilusionado.

Arre cabalo rabisco,
gallopa e rincha voando.

Ben sabe que é pouca cousa
enredar cunhos follacos.

Arre cabalo rabisco,
gallopa e rincha voando.

Na tenda hai xoguetes finos
pero non poden mercarllos.

Arre cabalo rabisco,
gallopa e rincha voando.

Por eso anda o neno probe
sobor dun probe ramallo.

Arre cabalo rabisco
gallopa e rincha voando.

 

" Comentario: A importancia dos contos de tradición oral, hoxe perdidos en prol da televisión e os videoxogos:

 

NA TARDIÑA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas/Cantarolas para xente miúda)


Na tardiña morna
do ridente sol,
o vello velliño,
ledo e falador
xúntase cos nenos
sobre o pontillón
pra contar historias
que a el lle contou,
fai tempo de tempos,
seu lonxano avó.

Os nenos escoitan
atentes á voz
do amigo velliño,
e asegún o ton
vanse pondo serios
ou rinse a cachón
cos ditos chusqueiros
dese amigo bón.

A tardiña acaba
cando fuxe o sol
e cadaquén vaise
por onde chegou,
mentras escurece
sobre o pontillón.
Na tardiña morna
de ridente sol
fai tempo de tempos
seu lonxano avó.


" Comentario: O seguinte poema incita a cambiar as inxustizas dende a infancia:

CANTARELA DOS NENOS
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Amiguiños todos
amiguiños xa
os nenos deiquí
os nenos dala.
Os nenos do mundo
todos a cantar
e unha mesma voz
collidos da man.
Amiguiños todos
amiguiños xa
os nenos deiquí
os nenos dala.

Cantarela nosa
de amor e de paz
sin penchas nin odios
sin falsa irmanda.
Amiguiños todos
amiguiños xa
os nenos deiquí
os nenos dalá.

Rolda de sorrisos
dende mar a mar,
corazóns abertos
ollos de amistar.
Amiguiños todos
amiguiños xa
os nenos deiquí
os nenos dalá.


" Comentario: Na letra seguinte, saen a relucir os soños que non se conseguen, que se esfían chegada a mañá:

SOÑEI CUN TUTURUTÚ
(Disco: Cantarolas para xente miúda)


Soñei cun tuturutú
que baixaba dunha estrela
tocando arreo moi ledo
un chifro de canavela.

Un chifro de canavela
con ramalletes de xesta,
tuturutú musiqueiro
todo vestido de festa.

Todo vestido de festa
veu dereitiño pra min,
pero cando fun collelo
espertei e non o vin.

Espertei e non o vin,
dempois de soñar a treu,
o xoguete querendoso
por onde chegou, fuxeu.

* *


AUTOR: Novoneyra, Uxío __________________________________________________________________________________________

" Comentario: E, de novo, o desexo de liberdade visto dende dúas perspectivas diferentes, mais co mesmo desexo de fuxir:

O CAMIÑO DO MONTE
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Vai polo monte ó camiño
outeando como un louco
cara abaixo moi aprisa
cara arriba pouco a pouco.

Cruza soio a serra toda
sin levar outra compaña
que a gran presencia do ceo
sobre o silencio da braña.

Eu non sei pra onde vai
mentras o quedo mirando.
Soio sei que alí se compre
o soño que estou soñando.


A FIANDEIRA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Fiandeira namorada
que fías detrais do lume
cos ollos postos nas chamas
rosiñas, brancas i azuis.

Fiandeiriña que fias
nas noites de longo inverno
as liñas tan delgadiñas
que os fios do pensamento.

Cae a neve branca fora
riba dos teitos calada.
Mentres ti fías e soñas
nunha cousiña lonxana.

* *


AUTOR: Pimentel, Luis ____________________________________________________________________________________________

" Comentario: O debuxo de tres clases sociais diferentes a través dun mesmo utensilio, simbolizado no material do que este está feito:

CANTIGA DAS TRES CULLERES
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Tac, tac, tac
cuchara de pau
cunca de madeira
o meu neno
está na lareira.

Tin, tin, tin
cuchara de prata
cunca do pazo
o meu neno
está no regazo.

Ton, ton, ton
cuchara de ouro
cunca de cristal
o meu neno
é principe real.


AUTOR: Popular
__________________________________________________________________________________________________

A PITA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)

Teño unha pita podeira
que pon tres ovos ó dia
mais si me puxera catro
millor conta me faria.

Xa me daban polo pico
un sobio moi bonito
xa me daban polo papo
unha caixa de tabaco.

Xa me daban polas prumas
un cento e medio de agullas
xa me daban polas pernas
unhas mangas ben marelas.

Xa me daban polo rabo
unha besta i un cabalo,
xa me daban polo pelo
unha vaca i un becerro.

Xa me daban polo fel
a filla do coronel,
xa me daban pola crista
un cabalo realista.

¡Ou pita que tanto vales!
heite levar ó convento
para que digan os frades
galo fora e pita dentro.

" Comentario: Os xogos e cantos tradicionais volven reivindicarse nos dous poemas que se seguen:

RODA DE NENOS
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)

Estábase un señor gato
en silla de ouro sentado,
calzando media de seda
zapato branco e picado.

Preguntáronlle os amigos
se queria ser casado
con Michuquiña Morena
que andaba alí ó lado.

Fíxose desentendido
do seu rango moi preciado,
mais indo un dia tras ela
caeuse dende un tellado.

Médicos ciruxanos
logo o dan por desahuciado
i el logo fai testamento
en tono desconsolado:

Ña madriña se meu morro
non me enterren en sagrado,
entérrenme en campo verde,
onde a pacer vai o gado,

déixenme a cabeza fora
i o cabelo ban peiteado
para que digan as xentes:
Este probe desdichado
non morreu de mal de amores
nin tampouco de costado
que morreu de mal de amores
que é un mal desesperado.

 

AS CATRO MENTIRAS
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)

Vou contar catro mentiras:
polo mar andan as lebres
polo monte as sardiñas.

Son un triste pasaxeiro
que vai polo seu camiño:
nas garrafas levo o pan
a nas alforxas o viño.

Cheguei onda unha taberna:
Taberneira, ¡hai que comer!
Colleron os bois as costas
e o arado foi beber.

* *


AUTORA: Vázquez, Dora
___________________________________________________________________________________________

" Comentario: Os traballos que, sobre todo no rural, eran atribuídos á muller dende cativa (e que ata moi pouco a valoraban de cara ó matrimonio):

PLATA FINA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Barrendo coa basoiriña,
xogando a facer limpeza,
¡era a nena prata fina!

Lavándose a camisiña,
xogando a ser lavandeira,
¡era a nena prata fina!

Remendando a súa roupiña,
xogando a ser costureira,
¡era a nena prata fina!

Cociñando o seu xantar,
xogando a ser cociñeira,
¡era a nena prata fina!

Xogando coa súa boneca,
facendo de mamaciña,
era a nena pura prata
¡era a nena prata fina!

 

A DORMIR, NENIÑO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Ven meu neniño,
ven a durmir,
que xa a lúa
quere sair.

Nacen luceiros
no ceo azul
mais os teus ollos
non queren luz.

Queren pecharse,
volverse abrir...
¡Presiño neles
o sono vin!

¡Ven, meu neniño
ven a durmir!

" Comentario: As aves coma símbolo de liberdade, pola súa capacidade de voar, nos poemas a continuación (no terceiro poema o estereotipo é un insecto):

A XOGAR GAIVOTAS
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


As gaivotas nadan
polo mar azul;
as gaivotas voan
pola area crara...

¡Lévame, gaivota
da prumiña branca!
¡Lévame na rolda
contigo nas ás!

Emborcallaremos
os dous pola area,
faremos buracos
con auga salgada...

¡Lévame gaivota,
a da pruma branca!
¡Lévame, gaivota
contigo pra praia!


ANDURIÑAS VEÑEN
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Anduriñas veñen,
anduriñas van...
Fan os seus niñiños,
logo criarán.

Paxariños novos
pronto voarán
co seu chio chio
co seu chio cha...

¡Déixate meu neno
déixate arrolar,
que as anduriñas
logo chegarán!

Faranche a... rru... rru...
faranche a... a... a...
¡Cancións polo vento
elas cantarán!

Anduriñas veñen,
anduriñas van...
¡Deixate meu neno!
¡Deixate arrolar!

RODIÑA RODA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Bolboreta voa,
voa bolboreta,
bolboreta vente
conmigo pra serra.

Alí hai tomelo,
tamén herbaboa,
e alí xogaremos
a rodiña roda.

Verás ós pastores
gardar nas ovellas,
e ouvirás na ermida
cantar a novena.

Bolboreta voa,
voa bolboreta
que o sol pola cume
xa doura na serra.

Frorece o tomelo,
tamén a herbaboa,
e alí xogaremos
a rodiña roda.


" Comentario: Unha adaptación a verso dun conto infantil moi coñecido, co fin de que a tradición do contacontos non se esqueza:

O BAILE DA CENICENTA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Bailai, paxariños,
dos ventos ó son,
que estrenou a lúa
un grande farol.

Que garden as fadas
carrozal de sol,
porque a Cenicenta
ao baile chegou.

A carroza era de ouro,
o vestido de frol,
e o seu cocheiriño
era un rato "rabón".

Chorai paxariños,
dos ventos ó son.
¡Probe cenicenta!
¡Sin zapato quedou!

Gardouno o seu principe
porque lles gustou.
¡Bailai paxariños,
con ela casou!

* *


AUTORA: Vázquez, Pura ___________________________________________________________________________________________

" Comentario: Os contos de medo, de tradición oral, dirixidos ós cativos, e tan comúns na sociedade galega:

PICARIÑO
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Picariño que ó moucho
non lle tes medo,
non enredes de noite
deitate cedo.

Non andes axexando
por entre as sombras,
que na rua hai marmulos
ditos e cousas.

E o sapo, as margaridas,
a iauga, a frouma,
son os longos pantasmas
que a noite póboan.

E contan os máis vellos
que a cotovia,
rolda polos toxales
até que é día.

* *


AUTOR: Zapata, Antón ____________________________________________________________________________________________

" Comentario: De volta á necesidade de compromiso coas tradicións galegas, dende a infancia:

O CANTAR DE MARI PEPA
(Disco: Rapazas, rapaces e rapazadas)


Cantan na rua os neniños
o cantar de Mari- Pepa
e por velos, os pardaes
axexan baixo das tellas.

A serriña, serra
ti polo mar
i eu pola terra.

Canta, canta miña rula
canta, canta Mari- Pepa
o cantariño sinxelo
o cantar que sempre empeza.

Collen a filaza os nenos
e unha crus fixeron dela
e mentres un tira ós lados
o outro tira pras pernas.

Cantemos, cantemos sempre
nenos da raza galega,
o cantar do Cantaceibe
o cantar de Mari-Pepa.