Logo

UNHA VIDA EN PROL DA LOITA

Letras DE DENUNCIA SOCIAL, en contra da fame, a emigración, o encarceramento político... e todo aquilo que, segundo cantautor e escritor, supón causa de denuncia e oprime ós galegos. Temos:

* *

AUTOR: Anónimo _________________________________________________________________________________________

" Comentario: Canto pesimista á emigración como sino dos galegos:

ROMANCIÑO DOS QUE VAN E VEÑEN
(Disco: Regodobargo)


Son os que se veñen
son os que se van
os que se dan presa
por antes chegar.

Uns van pola terra
outros polo mar
algúns mel e canto
os máis pranto e sal
todos se dan presa
por antes chegar.

Nin dos que se veñen
nin dos que se van
dos que ollando a lúa
decote se están.

Son, máis xa me dixo
rexa por razal
que por haber nado
fillo de Breogán
terei de ser logo
un dos que se van.

* *


AUTOR: Blanco Torres, Roberto _____________________________________________________________________________

" Comentario: Un resumo dos males que atacan o pobo e as causas que o provocan, resumidos na figura do patrón:

A INIQUIDADE
(Discos: Cousas da lúa/Lembranzas)


Como laboura a abella
zugando a mel pró alleo,
como na ovella infeliz
medra a lan para istrano leito,
e o boi, junguido ó arado
perpetúa o seu trafego,
arrecadando pró dono
o pan que ofrecen os eidos,
así traballan de cote
-parias de todo-los tempos-
os exércitos dos pobos,
os soldados verdadeiros.

Mentras na chouza indigente
rube unha oración ó ceo,
juntando co esforzo a fé
n-un porvir mais farturento,
e o brazo do proletario
brega sin cesar a eito,
os apostados no mundo
(eu non sei por qué decreto)
para irlles zugando o sudore
que outros van botando arreo,
non teñen mais inquedanza
que soster seus privilexios.

Defenden a lei vigente
que lles ampara o dereito
á folganza i- a sumire
o sangue do pobo enteiro.
Defenden a monarquía
-anacrónico esperpento-
porque trai de longas épocas,
da lobregueza dos tempos,
unha tradición de aldrajes
e unha historia de atropellos.

Defenden a igrexa porque,
pervertídol- os conceutos
-da mesma sorte que as almas,
secas diante o misterio-
da relixión fan peldaño
dos apetitos noxentos,
e coidan qu'o cristianismo
naceu para meterlles medo
ós que arelando justicia
van de cabeza ó inferno
si se negan a ser carne
de cañón dos fariseos.
Defenden a aristocracia
(unha caterva de necios)
porque todol- os parásitos
s'entenden entr'eles mesmos.
Defenden a autoridade
porque n-ela ten sustento
a transgresión qu-os validos
fan da lei e do dereito.

¡E malia quen turbar ouse
a ordre dos cimenterios!


" Comentario: Vólvese incidir na cuestión da emigración, mais desta volta personalízase cun transfundo irónico:

O NOVO EMIGRANTE
(Manoeliño na Habana)
(Disco: Cousas da lúa)

Bágoas nos ollos,
a dor no peito,
deijou o leito
moi de mañán;
dend'alá arriba
mirou pr'a aldea
coa i- alma chea
d'escuridá.

Un barco negro
con gente istrana,
levouno á Habana
sin sentir ren,
como quen leva
un fardo ván
que troca o chán
por outro ben.

Sol e mulatas,
piña e mamey...
Forma na grei
da Sociedá;
entra no Centro
con certo tón;
baila o danzón
na Tropical.

Afina o paso,
move a cadeira
d'unha maneira
que genio dá;
e se a parella
lle louba, ufana,
a filigrana
do seu compás,
il ponse rufo,
tira para diante
e di pimpante:
-"Chica, que vá!


" Comentario: Notemos cómo nos dous poemas a continuación a reivindicación vai personalizarse baixo dous estereotipos: a avaricia e a prepotencia do que ve por encima do ombro:

ROMANCE DO SEÑOR DAS CARAPAZAS
(Disco: As palabras dos galegos, Cousas da lúa)

O señor das Carapazas
ten trinta moios de renda,
nove fanegas cumpridas
e os castaños da devesa.
Dalle á súa filla as codias
para que por amor da mantenza
non ll'alubisquen os mozos,
e il atasca na parenta.

O señor das Carapazas
ten ateigada a despensa,
unha filla esmirriada
e unha bombona manceba.
Déijaa pechada na casa
cando vai coa filla a igresa,
e doise pol- o camiño
da probiña que está inferma,
dos eidos que non dan froito
e da anada, qu'é pequena.

O señor das Carapazas
ja non ten ren na despensa,
morreulle a filla de fame,
tiran para baijo as facendas,
e se Deus non- o protege,
vaise a quedar sin manceba.

 

O CEPO
(Disco: Cousas da lúa)

Ja sei, ja sei quén eres,
Euménide d'estes tempos.
Moito aquel por afora
pero ren, por adentro.

Tel- a melena curta
e pintura nos beizos;
os ollos co carbén
fingen ter un misterio,
e coas pernas ó aire
tes arranjado o cepo.

Pero non te aproperes,
porque eu ben te coñezo.

Do vello Schopenhaüer
certa frase relembro,
i-é inútil que te rapes,
despistando, o cabelo.

Moi feitiña, eso sí,
moito refinamento:
tés, automobles, tangos,
e latricar moderno.
Moite aquel por afora,
pero ren por adentro.

¡Ja sei, ja sei quén eres,
Euménide d'estes tempos!


" Comentario: No poema a continuación a denuncia céntrase na dualidade campo versus cidade:

DIANTE DA NATUREZA
(Disco: Cousas da lúa)

O monte está sereo
os penedos vixian;
a gándara está virxe
d'a profanazón aínda.
Soio as cibdas imbéciles
iñoran a consina.

Na rasa Natureza
todo rechouta e brila:
de cote ten o encanto
d'a meiga poesía.
Soio os salóns imbéciles
fan normas de mentira.

Xunt'o paisaxe ledo,
a fonte deita a linía
na qu'o sedento afoga
as mágoas d'a fatiga.
Soio os viles imbéciles
n-alcohol vil s'esnaquizan.

N-as leiras que dan froito,
sóbor chan que xermina,
o traballo fecundo
impón a lei da vida.
Soio as cibdás imbéciles
co pitismo dan grima.

O agro, o agro, é a musa
d'ardente melonía
en onde a frol d'a loita
chea d'arume e limpa,

Soio as cibdás imbéciles
iñoran a consina.

En onde a frol da loita
ergue seus cores roxos
ó cume que aloumiña,
falando ós peitos nobres.

 

" Comentario: O autor denuncia, no seguinte poema, o mal do esquecemento que define a Galicia, o feito de que todo siga igual logo dunha traxedia, un sentimento moi de actualidade:

ROMAGE DA POST- GUERRA
(Disco: Cousas da lúa)

Alá no curuto a ermida,
co-as espadañas en festa;
dend'a víspera as esquilas
gabando ó santo tolean.
Estralan no adro os foguetes,
non se traballa nas leiras,
e o disanto envolve a paz
virgiliana das aldeas.

Pol-os camiños de longe,
baijo d-un sol que requenta,
as mozas, moi peiteadas,
sin darlle o anceio esperan,
suben e baijan e tripan
os tojos, choutando as pernas,
por mor de que non ll'esgacen
do trinc as medias de seda.

A música da Bragaña,
ou a banda de Rivela,
ja non se estilan. ¿Quén hoge,
por atrasado que sea,
non se bota un charlestón,
un tango ou un "fox" na festa?
¿Quén ainda, ó son da gaita,
ponse o beilal-a muiñeira?

A romage vai caindo,
cínguese a ermida de néboas,
i-as mozas voltan, quentando
unha ilusión, car'a aldea,
e por montes e congostras
oise cantar, con voz rexa,
a "Madelón" e a "Ramona",
que foron o chic da festa.

* *


AUTOR: Cabanillas, Ramón ________________________________________________________________________________

" Comentario: Búscase a protección do ceo coma solución ós males de Galicia:

MISERERE
(Discos: Loitando/ Regodobargo)

Morre abafada Galicia
baixo a pouta castelán
temos fame de xustiza
fame de lobo e de can.

Probe de nos
Dios nos colla da súa man

Saien os vapores cheos
nenor i homes que se van
cai o pedrizo dos ceos
e deixa arrasado o chan.

Probe de nos
Dios nos colla da súa man

Ó chegar o San Martiño
os foreiros voltarán
ni esquecerán o camiño
ni as rendas esquecerán.

Probe de nos
Dios nos colla da súa man

Xuraron nas eleccións
faguer a vida levián
ruben as contribuciós
o ano que ven dobrarán.

Probe de nos
Dios nos colla da súa man

A corenta reas o millo
e non se atopan ni un gran
eles dándolle o sarillo
faguendo como que fan.

Probe de nos
Dios nos colla da súa man

Temos frío, temos medo
de erguer o sacho na man
bebemolo viño acedo
e xa o sangue e solimán.

Probe de nos
Probe dos pobres sin pan

Probe de nos
Dios nos colla da súa man.

* *


AUTOR: Casalderrei, Xan _________________________________________________________________________________

" Comentario: Os efectos da dictadura no conxunto de España:

A PAZ
(Disco: Loitando)


España sangue i area
30 millóns de españoes
atados a unha cadea.

Todos levan sobre a faz
Un carimbo de tristura
39 anos de paz.

Paz de cuartel, paz de preso
Paz de pobo asoballado
Paz de pau e tente teso.

Paz do conde de FENOSA
Gran cabaleiro da industria
Que desfixo a terra nosa.

España sangue i area
30 millóns de españoes
atados a unha cadea.

Paz de mazmorra e censura
Paz de mansos periodistas
Lambecús da dictadura.

Paz de bispo troglodita
Solideo insolitario
Don Opus hermafrodita.

España sangue i area
30 millóns de españoes
atados a unha cadea.

* *


AUTOR: Ferreiro, Celso Emilio ____________________________________________________________________________

" Comentario: De cando os pesadelos se fan realidade:

MAIO 1972, I UN SOÑO
(Disco: Celso E. Ferreiro
na voz de Suso Vaamonde)


Fai pouco tiven un soño
que máis ben foi un lembrar,
pois os soños moitas veces
veñen da realidá.

Colléronme preso un día
i atáronme mau con mau,
por culpa dun falso amigo,
fillo bastardo dun can.
Colléronme preso un día,
enlamáronme no chan,
aldraxáronme, puxeron
o meu nome a pregoar.
Sepan homes e mulleres
desta honrada vecindá
que o poeta é un falsario,
un malvado, un mintirán.

Moraima, non me perguntes
nin pretendas saber máis,
pois o meu soño esvaíuse
cos paxaros da mañán.
Diréiche soio unha cousa
pra esta historia rematar.
Colléronme preso un día,
outro non me collerán.



" Comentario: As preguntas sen resposta para os males do mundo:

O NENO
(Disco: Celso E. Ferreiro
na voz de Suso Vaamonde)


Había un lume aceso
na casa dos abós.
Agora ben comprendo
que o lume eramos nós.
O pai que contaba unha
historia medoñenta.
A nai surría, pois
a historia n- era certa.
Afora, nos camiños
refungaba o corisco.
Unha irmá preguntaba
polos probes de Cristo.
O vento novoeiro
agollapaba a chaira.
¿Onde están esta noite
os que non teñen casa?
O bosco era un misterio
rumoroso e lonxano.
O irmáu máis pequeno
preguntaba calado.
Agora é xa un home,
e sigue preguntando.

* *


AUTOR: Graña, Bernardino ________________________________________________________________________________

" Comentario: Se antes era a Deus, agora e ó poder da choiva a quen se lle pide a liberación do pobo galego, cheo de caciques:

LAVATIVA(DIGO: ROGATIVA) DA CHUVIA
(Disco: Regodobargo)


Que chova, que chova
a chuvia todo anova.

Queremos un diluvión
de pementos por Padrón
queremos unha enxurrada
de cabalos pola Estrada.

Queremos unha troneira
contra o cemento en Ribeira
no novo rico orgulloso
vello burro, hoxe mafioso.

Que veñan as coriscadas
e leven as alcaldadas
e peten polos tellados
de tantos aproveitados.

Que perdan sono e sombreiros
os ricachóns usureiros
e que lles brote unha praga
os troncos duros de Fraga.

Que se lle anegue o garaxe
os de cabeza de Laxe
e se lle cale o motor
o señor gobernador.

Que se lle afogue o curral
o listo do concellal
e o banqueiro e conselleiro
que pensa so no diñeiro.

Que se lles rompa o chalet
a cantos visten chaquet
e revente gran pedrisco
na facenda contra o fisco.

Que escachicen as vidrieiras
das celulosas peideiras
e bufando os furacáns
nos libren dos alemáns.

Que apaguen os tristes fumes
de incendios e de lixumes
de leste, oeste, sur e norte
chuvia e trens para Monforte.

Que chova, que chova
que a xente faise loba
presentan lindas faces
mais son lobos boraces.


" Comentario: O mar personificado, que fai que se vaian e retornen os emigrantes galegos:

EMIGRANTES NO MAR
(Disco: Limiar)


Sin vacas, sin a fala, sin as veigas
tamén no mar se perden os galegos:
labregos, afiadores, mans en ansia.
Sin casa xa, sin terra, coma os ventos.

Perdidos polo mar, pra alá de Vigo,
entrando no ignorado, monstruo oucéano,
mains alá desas illas verdecentes,
en noite, acaso en morte i en silencio.

Tí, mar cegaches todo en lus i en vidro.
Nublaches a mirada e ao mesmo tempo
abriches mil vieiros, foches ninfa
que canta e leva aos homes dos seus eidos.

Agoa sensoal de sal e loira area,
ágoa que tuvo a culpa como o demo,
flauta, verdosa serpe, azul engado,
leito de bico infindo, mol e fresco.

I eles quizáis en ti han ser peixes, algas.
Quén sabe si han voltar pra algún proveito.
Quén sabe si han morrer, virarse loucos,
sin seu aire alentar noutro elemento.

Contén, mar, no teu lombo o seu gran soño
de viaxes con saudade e con regreso.
Refrena contra nos o seu esquezo.
Trae pra Galicia a todos os galegos.

Soñaron mais que naide. Foron puros
esculcantes de espacio e vida e imperio.
Sinceiros e quixotes de ágoa femia.
No teu ritmo se foron coma neno.

* *


AUTOR: Méndez Ferrín, Xosé Luís __________________________________________________________________________

" Comentario: A situación de Galicia vista con morriña:

CONTO
(Discos: Regodobargo/ Lembranzas)


Era Galicia un puro val ou hoco
de densidade verde e fume morno
era Galicia a chaira máis espida
inerte néboa sobre illó de lodo.

Era Galicia esguío vento agudo
encrequeñando en si tódalas cousas
era Galicia un arbre lentamente
ensumindose un pouco cada hora.

Era Galicia cen abos de terra
sen vengar, mudos ecos que nos moven.
Era Galicia un mar perfectamente
denso, sen luz e con sabor a homes.

Era Galicia a Patria do traballo
de nunca terminar, pola baroa.
Era Galicia un home sin cabeza
era unha ver Galicia esperanza angosta.


" Comentario: Fixémonos cómo o escritor busca a escusa do amor para describir denunciar a situación vivida no cárcere (e os sentimentos alí desatados), contexto que tanto escritor coma cantautor coñeceron de primeira man:

CANTIGA DO AMANTE PRESO
(Disco: Menceres)


Boas noites amiga
dígoche dende a cárcere
neste espacio de sombras
limitadas a carne.
Promotorio de pelos
elévase no sangue
e a luz coma un cheirume
esvara, negra, amante.
Detéñense as palabras
os pensamentos pairan
coma un morcego tépedo
a corazón se cala.
Na cadea hai menceres
de neboa en cada ollada
e ratas grises fanche
un burato na ialma.
Hai unha door cega
que cada cousa mancha
e podremias antigas
ao corazón se engarran.
A espiral da tortura
as pantasmas odiadas
o libro do silencio
e a tristura probada.
Rematan nista noite
ou miña ben amada
pra escomezaren logo
a mañán coma lama.
Boas noites amiga
digoche dende a carcere
mentralo teu recordo
froitifícame, árdeme.

* *


AUTOR: Popular _________________________________________________________________________________________

" Comentario: O cantautor interpretou a seguinte letra poñendo e sacando estrofas dependendo da ocasión. Reflectímola de seguido coas súas estrofas máis populares, se ben as dúas últimas non aparecen gravadas nos seus discos (a última é a que o levou ó cárcere, como xa quedou comentado69).

UAH
(Discos: Loitando/Nin rosmar un laído)

Este pandeiro que toco
por moito que repenique
non teñas medo que rache
que é de coiro de cacique.

Uah lalalalalailala

Si me deran a escoller
eu non sei qué escollería
mata- lo porco de noite
mata- lo porco de día.

Uah lalalalalailala

Viva A Cruña, viva Lugo,
viva Ourense e Pontevedra
e que vaian pro carallo
os ladrós da nosa terra.

Uah lalalalalailala

Para peixe fresco Vigo
para chocos Redondela
para camaróns Moaña
pra caciques Pontevedra.

Uah lalalalalailala

Cando me falan de España
sempre teño unha disputa.
Se España é miña nai
eu son un fillo de puta.

" Comentario: Nótese que, mentres que a primeira vez que grava esta cantiga, polo 1973, o conde ó que se refire é o de Fenosa, cando o fai por segunda vez, o conde mencionado pasa a ser Fomosa:

ROMANCE DE CEGO
(Discos: Loitando/ As palabras dos galegos)


Miren señores que historia
nun pobo do noso Ourense
que ten xuez e segredario
e tamén señor forense.

Cheo de uva e de amor
era un val tan fermosiño
era en Galiza unha frol
era Castrelo de Miño.

Hasta que chegou o día
nunha mañá moi fermosa
en que chegou a Castrelo
o Conde señor Fenosa.

Ademiraba aquel conde
non as ringleiras do viño
senón o embalse futuro
do meu Castrelo do Miño.

Cando en Castrelo se soupo
das intencións daquel conde
o pobo en hirmandade
ante a infamia responde.

Estas verbas di Fenosa
"si les jodo que mas da
a mi lo que me interesa
es la electricidad".

"Que el embalse se construya"
dixo Paco entusiasmado
e alí mandou os ceviles
pra impoñer seu mandado.

Pedradas mandou o pobo
que lles foron a perilla
pros que enchen de auga Castrelo
e dan a lus a Castilla.

Fíxose logo o mandado
pagaron a patacón
a vila nun pedregallo
a xente na emigración.

Hoxe volven as andadas
mais encoros van facer
probiños dos nosos rios
e de nos que vai a ser.

Esta foi a triste historia
dun pobo do noso Ourense
que ten xuez e segredario
e tamén señor forense.

* *

 


AUTOR: Rodríguez López, Manuel ___________________________________________________________________________

" Comentario: A denuncia vai para os que cantan e fan poesía estética, sen acordarse dese pobo que sofre as inxustizas:

NEGAREIME
(Disco: Limiar)


Pra que vou a cantar do burgués
larpeiradas, enchentas e frores
¿Cómo pode empolar o meu peito
unha cántiga ollando mil dores?

Mariñeiros que engulen os mares
silicosos mariñeiros que morren
picariños que están sin escola
sen futuro, sen xeito e sin norte.

¿Con que liras pregades que eu cante
cando todoas están desacordes?

Ergo os ollos o vexo manobras
a xantar, sen compango e sen postres
enzoufados no chan, pra seguir
traballando sen folgo hastra a noite.

Nas mañás o arrabal formiguea
entramentras o rico ainda dorme
no taller un cronómetro fai
asañoso teimudos controles.

Cal becerros na feira do quince
en camiós i autobuses os homes
saen das frábicas, mentralos xefes
ruben fonchos nos rápidos coches.

Hai escravos que sirven ós ricos
dende a ialba fozando hastra a noite.

¿Como poide empolar o meu peito
unha cántiga ollando mil dores?

Que tristura o vivir dos obreiros
Que de aldraxes esmagan ós probes.

Negareime a cantar e rezar
mentras haxa quen xure o quen chore.



VESTIDA DE ALDRAXE
(Disco: Nin rosmar un laído)


Vestida de aldraxe e mouras cobizas
deu xustiza arreo i eternas perguizas
preñada de roubos, chea de ruindade
afógame esta sociedade.

Hoxe tes pecados a mallar nos servos
alacán decote, fonchos e sovervos
e trunfa a luxuria e medra o ladrón
e canta o usureiro e vive o lambón.

Pros novos meniños agroman coitados
futuros de mágoas e fel mesturados
nin escola nin industria, nin ciencia nin abeiro
un corgo lles queda fuxido estranxeiro.

Aínda hai poetas que cantan ás prolas
que falan de meles i ensoñan amores
i alaudan e gaban e baten as mans
e din a porfía que son os irmáns.

* *


AUTOR: Vaamonde, Suso __________________________________________________________________________________

" Comentario: A cantautor amosa o soño coma pretexto dunha Galicia idealizada:

ENSOÑOS
(Discos: Cantarolas para xente miúda/As palabras dos galegos)


Os nenos cantaban
soñaban ben ledos
nascía unha espranza
pra os nosos eidos.

Os nenos sorrían
corrían lixeiros
porque na Galicia
viñan outros tempos.

Galicia medraba
Galicia cantaba
a xente galega
xa non emigraba.

Había castiñeiros
carballos e xestas
as festas dos pobos
sempre estaban cheas.

Marelas e pintas
as lanchas coa pesca
e nos asteleiros
felices que eran.

Nas leiras e veigas
os cucos cantaban
de lonxanas terras
galegos voltaban.

Galego na escola
sempre se falaba
e na nosa fala
os nenos cantaban.